Kiedy postępowanie karne może zostać warunkowo umorzone, a kiedy podjęte?
Warunkowe umorzenie postępowania karnego skutkuje zaniechaniem skazania i ukarania sprawcy winnego popełnienia przestępstwa. Zastosowanie tego rodzaju zakończenia postępowania karnego jest zawsze fakultatywne i należy do wyłącznej kompetencji sądu.
Przesłanki warunkowego umorzenia postępowania karnego:
- uprzednia niekaralność sprawcy,
- zagrożenie czynu karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat,
- stopień winy i stopień społecznej szkodliwości czynu nie są znaczne,
- brak wątpliwości, co do okoliczności popełnienia czynu,
- pozytywna prognoza kryminologiczna.
Co ważne, nie stanowi przesłanki zastosowania omawianej instytucji przyznanie się oskarżonego do winy (Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2003 r., V KK 301/03, OSNKW 2004/1, poz. 9).
Wyrok warunkowo umarzający postępowanie nie jest wyrokiem skazującym, ale dane o osobach, przeciwko którym prawomocnie warunkowo umorzono postępowanie w sprawach o przestępstwa gromadzi się w Krajowym Rejestrze Karnym (art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy z 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym).
Warunkowe umorzenie następuje na okres próby, który wynosi od roku do 3 lat i biegnie od uprawomocnienia się orzeczenia.
Umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd może w okresie próby oddać sprawcę pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.
Umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd nakłada na sprawcę obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części, a w miarę możliwości również obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, albo zamiast tych obowiązków orzeka nawiązkę.
Dodatkowo sąd może nałożyć na sprawcę obowiązki:
- informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby,
- przeproszenia pokrzywdzonego,
- wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby,
- powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających,
- poddania się terapii uzależnień,
- poddania się terapii, w szczególności psychoterapii lub psychoedukacji,
- uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych,
- powstrzymania się od kontaktowania się z pokrzywdzonym lub innymi osobami w określony sposób lub zbliżania się do pokrzywdzonego lub innych osób,
- opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.
Przesłanki podjęcia postępowania karnego.
Podjęcie postępowania warunkowo umorzonego jest ograniczone w czasie – ustawodawca zakreślił jego termin do 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Zatem, biorąc pod uwagę maksymalny termin próby wynoszący 3 lata –termin na podjęcie postępowania wynosi 3 lata i 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się wyroku.
W kodeksie karnym zawarto przesłanki obligatoryjnego i fakultatywnego podjęcia postępowania warunkowo umorzonego.
Sąd podejmie postępowanie karne, jeżeli sprawca:
- w okresie próby popełnił przestępstwo umyśle, za które został prawomocnie skazany,
- w okresie próby narusza porządek prawny pomimo udzieleniu mu pisemnego upomnienia przez sądowego kuratora zawodowego, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy.
Natomiast sąd może podjąć postępowanie karne, jeżeli sprawca:
- w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił przestępstwo (inne niż umyślne – stanowiące przesłankę obligatoryjnego podjęcia postępowania), jeżeli uchyla się od dozoru, wykonania nałożonego obowiązku lub orzeczonego środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku albo nie wykonuje zawartej z pokrzywdzonym ugody,
- po wydaniu orzeczenia o warunkowym umorzeniu postępowania, lecz przed jego uprawomocnieniem się, rażąco narusza porządek prawny, a w szczególności, gdy w tym czasie popełnił przestępstwo.
O podjęciu postępowania warunkowo umorzonego sąd orzeka na wniosek oskarżyciela, pokrzywdzonego lub sądowego kuratora zawodowego albo z urzędu.
